UNI: Apocalyptische film

war of the world

Nog één week en dan is het kerstvakantie. Heel fijn, maar voor het zo ver is, heb ik nog één tentamen, één presentatie, twee essay-deadlines en 350 pagina’s aan wetenschappelijke shizzle te lezen. Mimimi. Dat betekent dus dat ik heel veel tijd met mijn stapel boeken, aantekeningen en powerpointpresentaties ga doorbrengen, en een stukje minder met mijn blog. Heel jammer, maar mijn studie is iets belangrijker dan naja, dit. Maar, het voordeel van een aan-je-blog-gerelateerde-studie (of een -aan-je-studie-gerelateerde-blog) is dat je papers en essays die je schrijft voor je studie, ook kan gebruiken voor je blog! Nou weet ik niet of ik hele papers online mag zetten, maar wanneer ik iets heel interessants leer/schrijf/lees, vind ik dat ik dit best (deels) op mijn blog mag zetten! 

Dit blok heb ik jammer genoeg geen filmgerelateerde vakken (damn you, verplichte academische contextvakken), maar vorig blok had ik wél een leuk aan-mijn-blog-gerelateerd vak: Amerikaanse Film en Populaire Cultuur! In dit vak behandelden we de populaire apocalyptische film. Denk: einde van de wereld, explosies, zonnevloeden, paniek. Aan de hand van informatie de we kregen van onze werkcollegedocent analyseerden we films als 2012 en War of the Worlds, maar ook minder bekende films als The Book of Life en Children of Men. We behandelden apocalyptische film in het tijdperk van de Koude Oorlog, apocalyptische film en zijn relatie tot de Bijbel en de apocalyptische film na 9/11. En ja, dat laatste vond ik echt heel interessant! Zo leerde ik dat de apocalyptische film ná de aanslagen van 9/11 sterk veranderd is, bijvoorbeeld:

  • Voor 9/11 was de oorzaak van de apocalyps vaak te linken aan de Bijbel (God, het einde der tijden, het Laatste Oordeel, je kent het wel), na 9/11 wordt de apocalyps in dit genre vaker veroorzaakt door natuurlijke fenomenen en door consequenties van het menselijke handelen (terrorisme!)
  • Voor 9/11 werd de wereld bijna altijd op het laatste moment – op de een of andere wonderbaarlijke manier – gered met behulp van technologie of iets dergelijks. Na 9/11 zien we dat in apocalyptische films de wereld steeds vaker vergaat. Sterker nog: men vraagt zich in de films af of de mens het wel verdient om gered  te worden.

Aan het eind van deze cursus moest ik een klein onderzoekje naar een apocalyptische film doen. En tja, aangezien ik bovenstaande bevindingen zo interessant vond, ben ik twee films – één van voor 9/11, één van na 9/11 – met elkaar gaan vergelijken. Het gaat hier om de film The War of the Worlds uit 1953 en de remake hiervan: War of the Worlds uit 2005. Beide films zijn niet echt aanraders trouwens, maar oké. Twee keer hetzelfde verhaal, in verschillende tijdperken verfilmd: de één in het tijdperk van de Koude Oorlog en angst voor de atoombom, de ander in een tijdperk waarin men vreest voor terroristische aanslagen. Zijn deze angsten – afkomstig uit de maatschappij – terug te vinden in de film? Even kort: in het verhaal van War of the Worlds wordt de aarde aangevallen door buitenlandse wezens. Deze aliens lijken onoverwinnelijk: technisch zijn ze veel sterker. De mens heeft geen idee hoe ze deze vijand moeten aanpakken. Tot zover komen beide films dus overeen. Maar op welke punten verschillen de twee films – die op hetzelfde verhaal gebaseerd zijn – nu precies van elkaar?

Een van de meest duidelijke verschillen tussen beide films: het geloof op een goede afloop. Het hoofdpersonage uit de 1953-versie – Dr. Forrester, een wetenschapper – blijft alsmaar zoeken naar de mogelijke zwakke plek van de buitenaardse wezens. Er is geen moment waarop hij hier aan twijfelt: deze zwakke plek ís er en zál gevonden worden. In de versie uit 2005 is een goede afloop niet aan de orde. Al bij de eerste aanblik van de aliens is het de mens duidelijk: dit is een oorlog die niet gewonnen gaat worden. De enige mogelijkheid? Vluchten. Maar waar naartoe? Het hoofdpersonage – Ray, een havenarbeider – is er dan ook niet op uit om de wereld te redden: hij wil enkel zijn kinderen in veiligheid brengen (oh ja, zijn dochter wordt trouwens gespeeld door een zéér vervelende Dakota Fanning). Deze film is dus veel pessimistischer ingesteld: de mens heeft geen enkele mogelijkheid om de strijd te winnen. Ten tijde van de Koude Oorlog was men er van overtuigd dat er een oplossing gevonden kon worden, ten tijde van 9/11 is men hier niet zo zeker van: kan terrorisme overwonnen worden? Zien we hier een overeenkomst? Wat mij betreft wel.

Een ander belangrijk verschil is te vinden in de keuze voor de protagonist. De protagonist uit de 1953-versie, Dr. Forrester, is een wetenschapper. In het nucleaire tijdperk (de Koude Oorlog, atoombom, Sovjet-Unie) was de keuze voor een wetenschapper als hoofdpersoon voor de hand liggend. De ‘gewone mens’ komt niet voor in deze film. Nergens zien we een standaard Amerikaans gezin of een echtpaar dat hun oude dag uitzit. We zien enkel mensen met een functie: een wetenschapper, een militair, een nieuwslezer of een dokter. De protagonist uit 2005, Ray, is een wel een doodgewone Amerikaan. Ook dit kan weer in relatie worden gebracht met 9/11 en de angst voor een volgende terroristische aanslag: het is een angst die door iedere Amerikaan gevoeld wordt, door de ‘gewone man’.

War

Het verschil in de afloop is ook een grappig dingetje. Wil je de films nog kijken? Lees deze alinea dan niet, want ik ga in geuren en kleuren uitleggen hoe dit verhaal eindigt. Dus: skippen! Boeit het je niet echt? Lees dan maar door, want het verschil is best opmerkelijk. Goed, we hebben dus de onoverwinnelijke buitenaardse wezens. In de versie uit 1953 verloopt het einde als volgt: de wetenschapper – Dr. Forrest – vlucht naar een kerk. Juist op dat moment vallen buiten de buitenaardse wezens ‘dood’ neer. Verklaring? God heeft micro-organismen op de wereld gezet waar de mens tegen kan (want God heeft de mens op aarde gezet, Hij heeft het zo gewild), maar waar de aliens niet tegen kunnen (want, opnieuw, God heeft hen niet op de aarde gewild). God had dit alles dus al voorzien, Gods wijsheid heeft de wereld gered. In de versie uit 2005 worden de aliens ook verslagen door micro-organismen, maar wordt het hele God-verhaal niet eens aangehaald. Dat de mens deze aanval heeft overleefd? Puur toeval. De redding vindt hier ook pas plaats als een groot deel van de bevolking al gesneuveld is. Het grappige is, is dat het geloof in het boek waar beide films op gebaseerd zijn, ook helemaal geen rol speelt. Hoe is het dan te verklaren dat het geloof zo belangrijk is in de versie uit 1953? Nou, dit is weer te relateren aan de angst voor de Sovjet-Unie. Ook in de jaren ’50 had men te maken met een misschien wel veel sterkere tegenstander (de Sovjet-Unie). The War of the Worlds uit 1953 geeft zijn kijker de onderliggende boodschap mee dat het geloof en God uiteindelijk ten gunste van Amerika zal handelen.

Ik vind het echt ontzettend interessant  om te zien hoe een sociaal-maatschappelijke angst als de angst voor terrorisme of de angst voor de Koude Oorlog kan doorschemeren in een film, een product gemaakt voor vermaak. Natuurlijk is het heel gevaarlijk om te zeggen dat “men bang is voor terrorisme, dus de personages in film X geloven niet meer in een goede afloop”. Daarom trok ik de volgende conclusie in mijn paper: “Twee films met hetzelfde verhaal, gemaakt in twee zeer verschillende tijdperken. De een  in het nucleaire tijdperk, de ander in het tijdperk van de angst voor onverwachts terrorisme. Beide films bevatten ook vele verwijzingen naar de maatschappij waar ze het product van zijn. Toch behandelen beide films in principe hetzelfde thema: de angst voor het onbekende. De historische context is belangrijk voor het begrip van de film, maar niet allesbepalend. Wanneer we de historische context waarin een film gemaakt is kennen, zullen we de impliciete verwijzingen naar deze historische context beter begrijpen. Maar, de boodschap van beide versies van The War of the Worlds blijft dezelfde. Het wordt wel eens gezegd dat het verhaal van H.G. Wells tijdloos is en aangepast kan worden aan ieder tijdperk waarin angst en onzekerheid heerst, en in mijn visie is dit zeker zo. Beide versies van de film gaan over een angst voor het onbekende, of dit nou een aanval van buitenaardse wezens, een nucleaire oorlog of een terroristische aanslag is.”

Ik weet niet of jullie dit interessant vinden, of dat dit iets te wetenschappelijk is voor een normale blogpost. Maar goed, het is iets dat ik heb geschreven, wat goed beoordeeld is en wat ik interessant vind! Ik heb alles een beetje omgeschreven naar niet-wetenschappelijke taal, alleen de conclusie heb ik gelaten zoals deze was. Ik hoor graag wat jullie er van vinden!

Advertenties

2 gedachtes over “UNI: Apocalyptische film

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s